Zmierzch, białe noce, dzień polarny i noc polarna16 czerwca 2002Czas trwania zmierzchu zależy od szerokoci geograficznej miejsca obserwacji. Słońce przecina horyzont poruszajšc się po torze mniej lub bardziej do niego nachylonym, tak samo jak robiš to gwiazdy (rysunki poniżej). Na równiku (i w ogóle: w tropikach, w małych szerokociach geograficznych) Słońce wędruje niemal pionowo i w krótkim czasie chowa się pod horyzont na znacznš głębokoć.
Powoduje to, że zmierzch trwa tam bardzo krótko. W porednich szerokociach geograficznych czas trwania zmierzchu wydłuża się znacznie, za w dużych szerokociach geograficznych w pewnych porach roku pełne ciemnoci w ogóle nie zapadajš. Zjawisko to nosi nazwę "białych nocy". Wreszcie w jeszcze większych szerokociach geograficznych Słońce staje się w pewnych porach roku nigdy nie zachodzšcš gwiazdš wokół biegunowš i przez okršgłš dobę pozostaje nad horyzontem. W szerokociach tych trwa wówczas dzień polarny. Obserwować go można we wszystkich miejscowociach położonych na północ od północnego lub na południe od południowego koła polarnego, to znaczy powyżej 66,5o północnej lub południowej szerokoci geograficznej (na przykład w Tromso lub Murmańsku). W zależnoci od szerokoci geograficznej dzień polarny może trwać kilka dób, kilka tygodni lub jeszcze dłużej. W pół roku po rozpoczęciu się dnia polarnego w tej samej szerokoci geo-graficznej nadchodzi noc polarna, podczas której Słońce pozostaje przez całš dobę pod horyzontem. Najdłuższe, bo aż półroczne dnie i noce polarne obserwujemy na obu biegunach.
Wszystkie te zjawiska (zmienna długoć dnia i nocy, białe noce itd.) sš następstwem ruchu obiegowego Ziemi po orbicie wokółsłonecznej i usytuowania osi obrotu naszej planety w przestrzeni.





Wschód i zachód Słońca (linie cišgle) oraz poczštek i koniec zmierzchu (linie przerywane) zależš przede wszystkim od szerokoci geograficznej miejsca obserwacji. Na północ od północnego koła polarnego Słońce nie uchodzi przez co najmniej kilka dób podczas lata i nie wschodzi przez co najmniej kilka dób podczas zimy. Na równiku długoć dnia i nocy zmienia się w cišgu roku tylko nieznacznie.
autor: Joachim Ekrutt
tłumaczenie: Michał Różyczka