Stare miasta3 lipca 2002
W odległoci około 50 kilometrów na północny wschód od Mexico City leży miasto Teotihuacan (nie należy go mylić z dawnš stolicš Majów, Tenochtitlan, którš zburzyli Hiszpanie i na jej miejscu wznieli Mexico City). U szczytu swojego rozkwitu, około 500 r. Teotihuacan było największym miastem Nowego wiata i szóstym pod względem wielkoci miastem całego globu. Leżało na wyżynie, na wysokoci 2300 m. Nazwę oznaczajšcš "miasto, w którym ludzie stajš się bogami" nadali mu Aztekowie, którzy odkryli je 700 lat po jego upadku. Wielki orodek handlowy i religijny wybudowali według precyzyjnego planu przedstawiciele cywilizacji, która przetrwała niemal tysišc lat. Wspaniała metropolia rozcišgała się na obszarze 20 kilometrów kwadratowych. Mieszkało w niej 200000 ludzi. Przez rodek biegł szeroki trakt, który Aztekowie nazywali Alejš Umarłych. Łšczył on trzy najokazalsze budowle Teotihuacan - Piramidę Słońca o wysokoci 66 m, mniejszš Piramidę Księżyca i Cytadelę, w której znajdowała się wištynia Quetzalcoatla.
Przypuszcza się, że Teotihuacan powstało około 150 r. p.n.e. (można jednak założyć, że ludzie osiedlali się tu już około 4000 r. p.n.e.). Szczyt swojej wietnoci osišgnęło w okresie Xolalpan (450-650 r.). Zniszczył je tajemniczy pożar około 750 r.
Ruiny Tiahuanaco wznoszš się 4000 m nad poziomem morza, w odległoci około 20 kilometrów na południe od Jeziora Titicaca, w Boliwii, tuż przy granicy Peru. Pod koniec XIX wieku wiele wspaniałych kamiennych gmachów i posšgów zniszczono, ponieważ traktowano miasto jako ródło budulca przy wznoszeniu La Paz, obecnej stolicy Boliwii (odległej o 95 km na południe). Tiahuanaco niszczono także wczeniej. Istniało tu kolejno i popadało w ruinę pięć miast. Pierwsze założono około 1700 r. p.n.e., ostatnie opustoszało w nie wyjanionych okolicznociach w 1200 r.
Tiahuanaco było niegdy perłš cywilizacji, obejmujšcej swoim wpływem wyżyny na południu Boliwii i Peru oraz północne Chile. Nie było to jednak imperium gospodarcze i militarne, lecz religijne. Najsłynniejszym zabytkiem Tiahuanaco, który zachował się do naszych czasów jest Brama Słońca. Budowla o wysokoci 3 metrów, o wadze wielu ton, została wykonana z jednego bloku andezytu. Widnieje na niej piękna płaskorzeba Kon-Tiki Wirakoczy, pradawnego płaczšcego boga Tiahuanaco.
Dzięki współczesnym archeologom poznalimy ułamek dziejów obu miast. Nie wiadomo jednak do dzi, kim byli ich budowniczowie. Przypuszcza się, że byli mieszkańcami Nowego wiata. Niedawno jednak wysunięto szeroko komentowanš hipotezę, że do Nowego wiata mogli przybyć starożytni Egipcjanie i dać poczštek wielkim cywilizacjom. Poważnym argumentem na rzecz miałej koncepcji była wyprawa Thora Heyerdahla, który zbudował egipskš łód z papirusu, nazwanš Ra II i przepłynšł Atlantyk, z Afryki na Barbados, dowodzšc, że Egipcjanie mogli odbyć takš podróż. Zwolennicy tej hipotezy wskazywali także na podobieństwo starożytnych egipskich łodzi papirusowych do łodzi z Jeziora Titicaca. Podkrelali także podobieństwa między piramidami z Egiptu i Nowego wiata.
Czy zbieżnoci w rozwoju obu odległych cywilizacji dowodzš niezbicie, że pozostawały one w kontakcie? A może jest to prosty lecz ważny argument przemawiajšcy za tym, że istnieje ograniczona liczba sposobów osišgania danego celu i dlatego odległe i całkowicie niezależne od siebie cywilizacje nieuchronnie rozwijajš się w podobny sposób?
Wykopaliska prowadzone w Teotihuacan i Tiahuanaco nie doprowadziły do uzyskania jednoznacznej odpowiedzi, lecz pomnożyły wštpliwoci. Istnieje na przykład wyrane podobieństwo między piramidami Nowego wiata i najwczeniejszymi piramidami egipskimi. Trzeba jednak zauważyć, że poczštek budowlom egipskim dały grobowce) natomiast piramidy Nowego wiata powstawały zwykle (choć nie zawsze) jako platformy wištynne.
Nie wiadomo zatem, czy budowniczowie Teotihuacan i Tiahuanaco pochodzili z Nowego czy ze Starego wiata. O ich ojczynie wiedzš wszystko tylko milczšce kamienne budowle starożytnych miast.
autor: Karl P. N. Shuker
tłumaczenie: Dorota Gostyńska
Ruiny Tiahuanaco wznoszš się 4000 m nad poziomem morza, w odległoci około 20 kilometrów na południe od Jeziora Titicaca, w Boliwii, tuż przy granicy Peru. Pod koniec XIX wieku wiele wspaniałych kamiennych gmachów i posšgów zniszczono, ponieważ traktowano miasto jako ródło budulca przy wznoszeniu La Paz, obecnej stolicy Boliwii (odległej o 95 km na południe). Tiahuanaco niszczono także wczeniej. Istniało tu kolejno i popadało w ruinę pięć miast. Pierwsze założono około 1700 r. p.n.e., ostatnie opustoszało w nie wyjanionych okolicznociach w 1200 r.
Tiahuanaco było niegdy perłš cywilizacji, obejmujšcej swoim wpływem wyżyny na południu Boliwii i Peru oraz północne Chile. Nie było to jednak imperium gospodarcze i militarne, lecz religijne. Najsłynniejszym zabytkiem Tiahuanaco, który zachował się do naszych czasów jest Brama Słońca. Budowla o wysokoci 3 metrów, o wadze wielu ton, została wykonana z jednego bloku andezytu. Widnieje na niej piękna płaskorzeba Kon-Tiki Wirakoczy, pradawnego płaczšcego boga Tiahuanaco.
Dzięki współczesnym archeologom poznalimy ułamek dziejów obu miast. Nie wiadomo jednak do dzi, kim byli ich budowniczowie. Przypuszcza się, że byli mieszkańcami Nowego wiata. Niedawno jednak wysunięto szeroko komentowanš hipotezę, że do Nowego wiata mogli przybyć starożytni Egipcjanie i dać poczštek wielkim cywilizacjom. Poważnym argumentem na rzecz miałej koncepcji była wyprawa Thora Heyerdahla, który zbudował egipskš łód z papirusu, nazwanš Ra II i przepłynšł Atlantyk, z Afryki na Barbados, dowodzšc, że Egipcjanie mogli odbyć takš podróż. Zwolennicy tej hipotezy wskazywali także na podobieństwo starożytnych egipskich łodzi papirusowych do łodzi z Jeziora Titicaca. Podkrelali także podobieństwa między piramidami z Egiptu i Nowego wiata.
Czy zbieżnoci w rozwoju obu odległych cywilizacji dowodzš niezbicie, że pozostawały one w kontakcie? A może jest to prosty lecz ważny argument przemawiajšcy za tym, że istnieje ograniczona liczba sposobów osišgania danego celu i dlatego odległe i całkowicie niezależne od siebie cywilizacje nieuchronnie rozwijajš się w podobny sposób?
Wykopaliska prowadzone w Teotihuacan i Tiahuanaco nie doprowadziły do uzyskania jednoznacznej odpowiedzi, lecz pomnożyły wštpliwoci. Istnieje na przykład wyrane podobieństwo między piramidami Nowego wiata i najwczeniejszymi piramidami egipskimi. Trzeba jednak zauważyć, że poczštek budowlom egipskim dały grobowce) natomiast piramidy Nowego wiata powstawały zwykle (choć nie zawsze) jako platformy wištynne.
Nie wiadomo zatem, czy budowniczowie Teotihuacan i Tiahuanaco pochodzili z Nowego czy ze Starego wiata. O ich ojczynie wiedzš wszystko tylko milczšce kamienne budowle starożytnych miast.
autor: Karl P. N. Shuker
tłumaczenie: Dorota Gostyńska