Tajemnica powstania bazaltowej Grobli Olbrzymów
7 lipca 2002
Giants' Causeway - Grobla Olbrzymów - to rozległa formacja geologiczna składajšca się z blisko 40 tys. bazaltowych słupów dochodzšcych do kilkunastu metrów wysokoœci, odsłonięta przez morze na północno-wschodnim wybrzeżu Irlandii Północnej (wyżyna Antrim).

Jest ona wpisana na Listę Œwiatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Słupy bazaltowe tworzš bloki wyglšdajšce jak gigantyczny bruk. Według mitologii irlandzkiej Giants' Causeway jest poczštkiem grobli, która miała połšczyć Irlandię z odległym o 48 km wybrzeżem Szkocji. Budował jš wielki gaelicki wojownik Finn MacCool, aby mógł przejœć morze suchš stopš. Tak bardzo przypomina ona dzieło ršk ludzkich, że w przeszłoœci wielu zwiedzajšcych było rozczarowanych i pewnych, że widzš dzieło fałszerzy. Tę niezwykłš drogę z bazaltowych kolumn ukształtowała jednak natura.

Potwierdzajš to najnowsze badania i symulacje komputerowe Eduarda Jagla z Centro Atomico Bariloche w Argentynie i Alberta Rojo z Uniwersytetu Michigan w Ann Arbor. Bazaltowe słupy powstały, ponieważ lawa wulkaniczna kształtowała się tak, by zmniejszyć wewnętrzne ciœnienie - wynika z badań.

Stygnšca lepka lawa kurczy się, jest przy tym rozcišgana we wszystkich kierunkach równoczeœnie, zachowujšc się tak jak warstwy farby schnšce jedne na drugich. W miarę narastania ciœnienia pojawiajš się pęknięcia - piszš badacze. W okresie tworzenia się kolumn Grobli Olbrzymów pęknięcia stygnšcej powierzchni przenoszone były niżej, do gorętszego wnętrza. Podobnie jedno po drugim roznoszš się pęknięcia w poszczególnych nakładanych na siebie warstwach farby na obrazie.

Pęknięcia te miały różne kierunki. Jednak te tworzšce szeœciennš sieć pozwalały zmniejszać napięcie wydajniej niż pęknięcia w innych przypadkowych kierunkach - wyjaœniajš specjaliœci.

Jagla i Rojo swoje badania poparli komputerowš symulacjš. Stwierdzili, że wzór, według którego pękała jedna warstwa czšsteczek, przenoszony był na warstwy niższe. Wzór pęknięć ewoluował - od wielu pęknięć w przypadkowych kierunkach, w stronę mozaiki wielokštów, z których większoœć miała kształt szeœciokštny - piszš badacze, których model pozwala dokładnie przewidzieć proporcje kolumn o różnych liczbach boków i œredni przekrój tych kolumn.



źródło: Wyborcza - 29.01.2002 r.