Jak astronomowie liczš gwiazdy?12 sierpnia 2002
Gdy w pogodny wieczór spojrzysz w niebo, będzie Ci się wydawało, że widzisz miliony gwiazd. W rzeczywistoci gołym okiem można ich dostrzec nie więcej niż ok. 6 tys. Robišc zdjęcia za pomocš olbrzymich teleskopów, można dzi liczyć gwiazdy na miliony.
Astronomowie chcš znać także położenie każdej z nich, aby umiecić je w katalogu gwiazd. Jeszcze przed wynalezieniem teleskopu, ok. 1600 r., astronomowie oznaczyli pozycje wszystkich gwiazd widocznych gołym okiem. Posługiwali się prostymi celownikami, podobnymi do tych, jakie dzi montowane sš przy broni.
Teleskop nie tylko powiększa to, co widać na niebie, lecz także zbiera więcej wiatła niż nie uzbrojone oko oraz ukazuje o wiele więcej - i o wiele słabiej wiecšcych - gwiazd. Nawet przez słabš lornetkę można zobaczyć dziesięć razy więcej gwiazd niż gołym okiem.
Pruski astronom Friedrich Argelander w drugiej połowie XIX w. oznaczył pozycje wszystkich gwiazd widocznych z Bonn, posługujšc się teleskopem z soczewkami o rednicy 75 mm. W jego katalogu znalazło się ostatecznie około 458 tys. gwiazd. Póniej, w Argentynie, astronomowie oznaczyli pozycje gwiazd niewidocznych w Niemczech, powiększajšc katalog niemal trzykrotnie, do 1072 tys. pozycji. Największe teleskopy na wiecie pozwalajš dzi dostrzec gwiazdy wiecšce tysišckroć słabiej niż znajdujšce się w tym katalogu. Zamiast liczyć je patrzšc przez teleskop, astronomowie wykonujš przez teleskop długo nawietlane zdjęcia i na kliszy fotograficznej mierzš pozycje gwiazd. Nie jest to jednak łatwe zadanie. Na tego rodzaju pojedynczej fotografii stłoczonych jest ponad milion obiektów.
Ustalenie pozycji wszystkich gwiazd widocznych na jednej fotografii trwa kilka miesięcy.
Proces ten mogš znacznie przyspieszyć lasery i komputery. Angielski astronom Edward Kibblewith skonstruował w Cambridge zautomatyzowanš aparaturę pomiarowš, która wykonuje pomiar fotografii w cišgu godziny. Aparatura Kibblewitha kieruje na kliszę promień lasera zwężajšc go do rozmiarów maleńkiej kropki, która przesuwa się po kliszy. Ponieważ klisza jest negatywem, gwiazda ukazuje się jako czarny punkt na jasnym tle. Gdy promień lasera przesuwa się przez czarny obraz gwiazdy, jego wiatło przygasa. Komputer, ledzšc zmieniajšce się natężenie wiatła lasera, rejestruje dokładnš pozycję każdej gwiazdy i jej jasnoć. Wszystkie te informacje sš przechowywane na tamie magnetycznej. Kiedy aparatura przeanalizuje zdjęcia całego nieba, zostanš zgromadzone informacje dotyczšce ponad miliarda gwiazd.
Teleskop nie tylko powiększa to, co widać na niebie, lecz także zbiera więcej wiatła niż nie uzbrojone oko oraz ukazuje o wiele więcej - i o wiele słabiej wiecšcych - gwiazd. Nawet przez słabš lornetkę można zobaczyć dziesięć razy więcej gwiazd niż gołym okiem.
Pruski astronom Friedrich Argelander w drugiej połowie XIX w. oznaczył pozycje wszystkich gwiazd widocznych z Bonn, posługujšc się teleskopem z soczewkami o rednicy 75 mm. W jego katalogu znalazło się ostatecznie około 458 tys. gwiazd. Póniej, w Argentynie, astronomowie oznaczyli pozycje gwiazd niewidocznych w Niemczech, powiększajšc katalog niemal trzykrotnie, do 1072 tys. pozycji. Największe teleskopy na wiecie pozwalajš dzi dostrzec gwiazdy wiecšce tysišckroć słabiej niż znajdujšce się w tym katalogu. Zamiast liczyć je patrzšc przez teleskop, astronomowie wykonujš przez teleskop długo nawietlane zdjęcia i na kliszy fotograficznej mierzš pozycje gwiazd. Nie jest to jednak łatwe zadanie. Na tego rodzaju pojedynczej fotografii stłoczonych jest ponad milion obiektów.
Ustalenie pozycji wszystkich gwiazd widocznych na jednej fotografii trwa kilka miesięcy.
Proces ten mogš znacznie przyspieszyć lasery i komputery. Angielski astronom Edward Kibblewith skonstruował w Cambridge zautomatyzowanš aparaturę pomiarowš, która wykonuje pomiar fotografii w cišgu godziny. Aparatura Kibblewitha kieruje na kliszę promień lasera zwężajšc go do rozmiarów maleńkiej kropki, która przesuwa się po kliszy. Ponieważ klisza jest negatywem, gwiazda ukazuje się jako czarny punkt na jasnym tle. Gdy promień lasera przesuwa się przez czarny obraz gwiazdy, jego wiatło przygasa. Komputer, ledzšc zmieniajšce się natężenie wiatła lasera, rejestruje dokładnš pozycję każdej gwiazdy i jej jasnoć. Wszystkie te informacje sš przechowywane na tamie magnetycznej. Kiedy aparatura przeanalizuje zdjęcia całego nieba, zostanš zgromadzone informacje dotyczšce ponad miliarda gwiazd.